នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកទី៣៦ នៃរដ្ឋភាគីនៃអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) ដែលប្រព្រឹត្តទៅពីថ្ងៃទី១៥ ដល់ថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ នៅទីស្នាក់ការអង្គការសហប្រជាជាតិ បុរីញូវយ៉ក ឯកឧត្តម កែវ ឈា តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍កម្ពុជាប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ បានជម្រាបដល់រដ្ឋភាគីទាំង ១៧១ និងអង្គការតំបន់មួយ អំពីមូលហេតុដែលកម្ពុជាសម្រេចចិត្តចាប់ផ្តើមដំណើរការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ (Compulsory Conciliation) ក្រោម UNCLOS ដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះដែនសមុទ្រជាមួយប្រទេសថៃ។
ឯកឧត្តម កែវ ឈា បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការសម្រេចចិត្តនេះធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីប្រទេសថៃបាន លុបចោលជាឯកតោភាគីនូវអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាឆ្នាំ២០០១ (MoU 2001) ដែលជាឧបករណ៍គតិយុត្តិទ្វេភាគីតែមួយគត់សម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នាលើព្រំដែនសមុទ្ររវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ការដកខ្លួនរបស់ថៃពី MoU ២០០១ ដែលមានអាយុកាលជាង ២៥ ឆ្នាំ បានធ្វើឲ្យបាត់បង់ក្របខ័ណ្ឌទ្វេភាគីតែមួយគត់សម្រាប់ការចរចា ដែលបង្ខំឱ្យកម្ពុជាស្វែងរកយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិដែលនៅសល់ គឺដំណើរការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំក្រោម UNCLOS។
ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃជម្លោះដែនសមុទ្រ
តំបន់ត្រួតស៊ីគ្នាលើព្រំដែនសមុទ្រ (Overlapping Claims Area – OCA) នៅឈូងសមុទ្រថៃ គឺជាតំបន់ដែលសំបូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិដ៏មានតម្លៃ ដែលមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងធំធេងដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ៖
| ធនធាន/វិស័យ | សក្តានុពល | ផលប៉ះពាល់លើសេដ្ឋកិច្ច |
|---|---|---|
| ប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិ | តំបន់ OCA ត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាមានទុនបម្រុងប្រេង និងឧស្ម័នសន្ធឹកសន្ធាប់ | ការអភិវឌ្ឍធនធានថាមពលអាចជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច បង្កើនសន្តិសុខថាមពល និងទាក់ទាញការវិនិយោគបរទេស |
| ធនធានជលផល | ឈូងសមុទ្រថៃជាតំបន់នេសាទដ៏សំខាន់ | ការដោះស្រាយជម្លោះនឹងធានាបាននូវសិទ្ធិនេសាទប្រកបដោយស្ថិរភាពសម្រាប់សហគមន៍នេសាទ |
| ពាណិជ្ជកម្ម និងដឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្រ | ផ្លូវដឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្រក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ | ភាពច្បាស់លាស់នៃព្រំដែនសមុទ្រនឹងជួយសម្រួលដល់ការដឹកជញ្ជូន និងពាណិជ្ជកម្មតាមផ្លូវសមុទ្រ |
| ទេសចរណ៍ | ឆ្នេរសមុទ្រ និងកោះនានា | សន្តិភាព និងស្ថិរភាពនៅតំបន់សមុទ្រនឹងជួយជំរុញវិស័យទេសចរណ៍តាមឆ្នេរ |
ទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច៖ ការដោះស្រាយជម្លោះដែនសមុទ្រប្រកបដោយសន្តិវិធី នឹងអនុញ្ញាតឱ្យកម្ពុជាអាចទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីធនធានធម្មជាតិក្នុងដែនសមុទ្ររបស់ខ្លួន ជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងបង្កើនទំនុកចិត្តដល់វិនិយោគិនអន្តរជាតិ។ ដូចករណីជោគជ័យរវាងទីម័រខាងកើត និងអូស្ត្រាលីក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ ដំណើរការផ្សះផ្សានេះអាចជាគំរូសម្រាប់ការដោះស្រាយជម្លោះប្រកបដោយសន្តិវិធី និងជំរុញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់។
ការឆ្លើយតបចំពោះការចោទប្រកាន់របស់ថៃ
ក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹងការលើកឡើងរបស់តំណាងថៃ ដែលថាកម្ពុជាមិនចាប់យកការចរចាទ្វេភាគី ហើយបែរជាធ្វើអន្តរជាតិវូបនីយកម្មនៃជម្លោះ ឯកឧត្តម យោង ចាន់សុភារ តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍រងបានលើកឡើងថា ថៃមិនបានធ្វើនូវអ្វីដូចដែលខ្លួនបានលើកឡើងនោះទេ។ ថៃបានលើកពីលេសរាប់សិប ដើម្បីបដិសេធការស្នើកោះប្រជុំចរចាទ្វេភាគីក្រោមក្របខ័ណ្ឌ MoU។ ផ្ទុយទៅវិញ ថៃបានលុបចោល MoU ២០០១ ជាឯកតោភាគី ហើយថែមទាំងប្រើកម្លាំងទ័ពរំលោភលើដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា។
ឯកឧត្តម យោង ចាន់សុភារ បានបញ្ជាក់ថា ខណៈកម្ពុជាប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធីជាមួយប្រទេសជិតខាងទាំងអស់ កម្ពុជាជ្រើសរើសដំណើរការផ្សះផ្សារដោយបង្ខំនេះ គឺដើម្បីធានាការការពារ និងការគោរពអធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិដែនសមុទ្ររបស់កម្ពុជា។
ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសចៅក្រម ITLOS
ក្នុងកិច្ចប្រជុំដដែលនេះ រដ្ឋភាគីទាំងអស់បានធ្វើការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសចៅក្រមថ្មីសម្រាប់ តុលាការអន្តរជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (ITLOS) នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា។ លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោត ប្រទេសដែលត្រូវបានជាប់ឆ្នោតជាសមាជិក ITLOS រួមមាន៖ ហ្គាណា ទុយនេស៊ី វៀតណាម រុស្ស៊ី ហូឡង់ ឥណ្ឌា និងប្រេស៊ីល។
ការជាប់ឆ្នោតរបស់វៀតណាមជាលើកដំបូង គឺជាព្រឹត្តិការណ៍គួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការទទួលស្គាល់កាន់តែខ្លាំងឡើងនៃតួនាទីរបស់អាស៊ានក្នុងវេទិកាច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិ។
💡 អ្វីដែលអ្នកវិនិយោគ និងមន្ត្រីរាជការគួរដឹង
| ចំណុចសំខាន់ | ផលប៉ះពាល់/ឱកាស |
|---|---|
| ស្ថិរភាពផ្នែកច្បាប់ | ការដោះស្រាយតាម UNCLOS ផ្តល់នូវក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ច្បាស់លាស់ ដែលជួយបង្កើនទំនុកចិត្តដល់វិនិយោគិន |
| សក្តានុពលធនធាន | ការដោះស្រាយជម្លោះនឹងអនុញ្ញាតឱ្យកម្ពុជាអភិវឌ្ឍធនធានប្រេង ឧស្ម័ន និងជលផល បង្កើតឱកាសវិនិយោគថ្មីៗ |
| សន្តិភាពក្នុងតំបន់ | ដំណើរការផ្សះផ្សាបង្ហាញពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសន្តិភាព និងស្ថិរភាព ដែលជាកត្តាទាក់ទាញវិនិយោគ |
| សមាហរណកម្មអាស៊ាន | ការដោះស្រាយជម្លោះប្រកបដោយសន្តិវិធី នឹងពង្រឹងសមាហរណកម្ម និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់អាស៊ាន |
❓ សំណួរចម្លើយ (FAQ)
សំណួរ៖ តើអ្វីទៅជា UNCLOS?
ចម្លើយ៖ UNCLOS គឺជាអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ ដែលជាកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិដ៏សំខាន់មួយ ដែលកំណត់និយមន័យសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចរបស់រដ្ឋនានាក្នុងការប្រើប្រាស់មហាសមុទ្រពិភពលោក។
សំណួរ៖ តើកម្ពុជាចាប់ផ្តើមដំណើរការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំនៅពេលណា?
ចម្លើយ៖ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានផ្ញើលិខិតជូនដំណឹងជាផ្លូវការទៅកាន់ថៃ និងអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ នៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។
សំណួរ៖ ហេតុអ្វីបានជាកម្ពុជាមិនបន្តការចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃ?
ចម្លើយ៖ កម្ពុជាបានព្យាយាមចរចាទ្វេភាគីក្រោម MoU ២០០១ ប៉ុន្តែថៃបានបដិសេធការស្នើសុំចរចាម្តងហើយម្តងទៀត មុនពេលសម្រេចចិត្តលុបចោល MoU ជាឯកតោភាគី។
សំណួរ៖ តើដំណើរការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំមានផលប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃដែរឬទេ?
ចម្លើយ៖ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថា ការចាប់ផ្តើមដំណើរការនេះមិនមែនជាការបែកបាក់ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីនោះទេ ប៉ុន្តែជាការស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី និងស្របច្បាប់។
សំណួរ៖ តើតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នា (OCA) មានសារៈសំខាន់យ៉ាងណាខាងសេដ្ឋកិច្ច?
ចម្លើយ៖ OCA សំបូរទៅដោយធនធានប្រេង ឧស្ម័ន និងជលផល ដែលអាចជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច បង្កើតការងារ និងបង្កើនសន្តិសុខថាមពលជាតិ។
ការសម្រេចចិត្តរបស់កម្ពុជាក្នុងការចាប់ផ្តើមដំណើរការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំក្រោម UNCLOS គឺជាជំហានដ៏សំខាន់មួយក្នុងការការពារអធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិដែនសមុទ្ររបស់ខ្លួន។ តាមរយៈការប្តេជ្ញាចិត្តចំពោះដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី និងការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ កម្ពុជាកំពុងបង្ហាញពីភាពចាស់ទុំក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះ ដែលនឹងជួយពង្រឹងបរិយាកាសវិនិយោគ និងជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាព។
សូមអរគុណសន្តិភាព!
